 |
Historie BiblijneAuthor: Piotr Borowski
Biografie mao znanych postaci z biblijnej historii Language: pl Genres: History Contact email: Get it Feed URL: Get it iTunes ID: Get it |
Listen Now...
81 - Damaszek
Saturday, 25 April, 2026
Damaszek bywa nazywany jednym z najstarszych stale zamieszkanych miast świata. Ludzie mieszkali tu od tysięcy lat, a samo miasto pojawia się w źródłach starożytnych wcześniej niż Rzym, Londyn czy Paryż. Znajduje się na północny wschód od góry Hermon. Na wschód od Damaszku znajduje się Pustynia Syryjska, ale samo miasto znajduje się nad rzeką Barada, w starożytności nazywaną Abana. W 2 Królewskiej 5:12 znajdujemy słowa Namana Syryjczyka: “Czy rzeki damasceńskie Abana i Parpar nie są lepsze od wszystkich wód izraelskich?”. Ta rzeka tworzy oazę, która stała się początkiem tego miasta. Tędy przechodziły starożytne szlaki kupieckie.Józef Flawiusz twierdził, że Damaszek założył wnuk Sema. W Rodzaju 10:22 czytamy: “Synami Sema są: Elam, Assur, Arpachszad, Lud i Aram”. Abraham wywodził się od Arpachszada, a Syryjczycy mieli się wywodzić od Arama. W oryginale hebrajskim gdy mowa jest o Syrii używa się słowa Aram. Tak jak Etiopię nazywa się Kusz, tak właśnie Syrię w tamtych czasach określano jako Aram. Ja będę korzystał z przekładu Biblii Warszawskiej gdzie pozostawiono słowo Aram i Aramejczycy, ale w wielu Bibliach przetłumaczono to na Syrię i Syryjczyków. Aram to słowo hebrajskie, ale Grecy używali nazwy Syria. Prawdopodobnie dlatego, że był to skrót od słowa Asyria. Ja muszę powiedzieć, że mi się kiedyś myliły Syria z Asyrią.Prawdopodobnie przez Damaszek przechodził Abram. W Rodzaju 15:2 czytamy: “Wtedy Abram odpowiedział: Panie Boże, cóż mi możesz dać, gdy ja schodzę bezdzietny, a dziedzicem domu mego będzie Eliezer z Damaszku”. Słowa te wypowiada bezdzietny jeszcze wtedy Abram. Według ówczesnego zwyczaju miał po nim dziedziczyć sługa czyli wymieniony Eliezer z Damaszku. Wygląda na to, że Abraham przechodził przez Damaszek i tam dołączył do niego ten sługa. Abram znalazł się tam ponownie gdy odbijał swojego bratanka Lota. W Rodzaju 14:15 “Potem podzieliwszy swój oddział, napadł na nich w nocy ze sługami swymi, pobił ich i ścigał aż do Choby, na północ od Damaszku”. Być może skorzystał wtedy z wiedzy Eliezera, który wychował się w tych stronach.W czasach Dawida Damaszek był stolicą jednego z syryjskich królestw. W 2 Samuela 8:5 czytamy: “Gdy zaś nadciągnęli Aramejczycy damasceńscy na pomoc Hadadezerowi, królowi Soby, Dawid pobił z Aramejczyków dwadzieścia dwa tysiące wojowników”. Aramejczycy damasceńscy to Syryjczycy z Damaszku. Dawid podporządkował sobie Damaszek, ale sytuacja zmieniła się za rządów Salomona. W 1 Królewskiej 11:24 czytamy o Rezonie: “Zebrał on wokoło siebie wojowników i został wodzem bandy. Gdy Dawid ich pobił, udali się do Damaszku i tam się osiedlili, i uczynili go królem nad Damaszkiem”. Był on przeciwnikiem Izraela w czasach Salomona.Kolejny król Damaszku pojawia się w czasach dwóch królestw. Ben-Hadad miał sojusz z królem Izraela Baszą, ale król Judy Asa posłał mu srebro i złoto. W 2 Kronik 16:4 czytamy: “Ben-Hadad przychylił się do prośby króla Asy i wyprawił swoich dowódców przeciwko miastom izraelskim”. Jest to pierwszy z trzech królów o tym imieniu. Hadad to bóg burzy jak kananejski Baal. Ben jak pewnie wiecie znaczy syn. W ten sposób władcy sugerowali boskie pochodzenie lub chociaż boską opiekę.Ben-Hadad II wielokrotnie próbował podbić Izrael. Na koniec dostał się do niewoli. W 1 Królewskiej 20:34 zapisano słowa Ben-Hadada oraz Achaba, czytamy tam: “Ten zaś rzekł do niego: Miasta, które zabrał mój ojciec twojemu ojcu, zwrócę, ty zaś możesz sobie w Damaszku urządzić bazary, jak mój ojciec urządził sobie w Samarii. Ja zaś - rzekł Achab - wypuszczę cię na wolność jako mojego sprzymierzeńca. I zawarł z nim przymierze, i wypuścił go wolno”. To, że Ben-Hadad II wspomniał swojego ojca, który żył równolegle z ojcem Achaba przyjmuje się za dowód, że nie jest on tym samym królem Damaszku wspomnianym w czasach Asy, choć teoretycznie było to możliwe.Prorok przepowiedział, że Achab umrze ponieważ wypuścił Ben-Hadada II. Gdy później doszło do kolejnej bitwy właśnie łucznicy tego syryjskiego króla zabili Achaba. Później Elizeusz przebywał w Damaszku. Ben-Hadad II był chory i wysłał swego sługę aby zapytał proroka o to czy wyzdrowieje. W 2 Królewskiej 8:10 czytamy: “Elizeusz rzekł do niego: Idź i powiedz mu: Na pewno wyzdrowiejesz, chociaż Pan mi objawił, że na pewno umrze”. Niektórzy bibliści sugerują, że chodzi tutaj o grę słów. Król miał wyzdrowieć ale i tak umrzeć, ale nie z powodu choroby. Ten sługa przekazał królowi tylko pierwszą część mówiąc: “na pewno wyzdrowiejesz”.W 2 Królewskiej 8:15 czytamy: “Lecz następnego dnia wziął Chazael derkę, zamoczył ją w wodzie i narzucił ją na jego twarz tak, że umarł. Potem Chazael objął po nim władzę królewską”. Był to przykład samospełniającego się proroctwa. Wykorzystał to później Szekspir w Makbecie. Chazael miał syna, któremu też nadał imię Ben-Hadad, historycy dają mu numer III. Być może Chazael po zabiciu Ben-Hadada II ożenił się z jego córką i w ten sposób jego syn Ben-Hadad III miał w żyłach krew poprzedniej dynastii do czego nawiązuje to imię. Ale to tylko moje przypuszczenia.Chazael gnębił zarówno Izrael jak i Judę. Przypisuje mu się stellę z Tel Dan. Mowa tam o pokonaniu “domu Dawida”. Zdobył też filistyńskie miasto Gat. Jego syn Ben-Hadad III też tego próbował, ale ostatecznie został pokonany przez Izrael. W 2 Królewskiej 14:28 czytamy: “Pozostałe zaś sprawy Jeroboama i wszystko, czego dokonał, i jego potęga, z jaką prowadził wojny i jak przywrócił Izraelowi Damaszek i Chamat, które należały do Judy, opisane jest w Księdze Dziejów Królów Izraelskich”. Przez “przywrócenie Izraelowi Damaszku” należy chyba rozumieć, że to miasto płaciło Izraelowi haracz czy daninę tak jak to było w czasach Salomona.Kolejny król Damaszku jest wspomniany w czasach króla Judy Achaza. W Izajasza 7:8 czytamy: “Gdyż stolicą Aramu jest Damaszek, a głową Damaszku jest Resyn”. Ten król Damaszku Recyn (lub Resyn) wraz z Królem Izraela Pekachem postanowili pozbawić korony linię Dawida w Judzie i ustanowić królem syna Tabala (Izajasza 7:6). Achaz poprosił wtedy o pomoc Asyrię. Król asyryjski Tiglat-Pileser III zdobył Damaszek. Przybył tam do niego Achaz i skopiował jego bożki. Podobne kazał wykonać w Jerozolimie. Tak więc Damaszek upadł, ale jego religia przetrwała, przynajmniej za panowania Achaza, bo jego syn przywrócił później religię mojżeszową.Po Syryjczykach z Damaszku pozostało jednak coś ważniejszego i bardziej długotrwałego. Prawdopodobnie wiecie, że kiedyś międzynarodowym językiem była łacina czyli język Rzymian. Wcześniej była to greka koine, a jeszcze wcześniej właśnie język aramejski zapewne dialekt z Damaszku. Według niektórych językoznawców aramejskim posługiwał się również Jezus. Ślady tego odnajdujemy w samej Ewangelii - to aramejskie słowa takie jak Abba (Ojcze), Kefas (Skała - imię Piotra) czy zawołanie Talitha kum. Jezus przynajmniej raz rozmawiał z Syryjką. Miałoby to sens gdyby rozmawiali po aramejsku. Jeżeli to prawda Jezus używał by aramejskiego który był lingua franca. Jego uczniowie używali greckiego, a kolejne pokolenia chrześcijan przeszły na łacinę.Póżniej Damaszek zdobywali Babilończycy, Persowie, a na koniec Grecy. Po śmierci Aleksandra Wielkiego, Seleukos I Nikator, który rządził Syrią przeniósł stolicę do Antiochii. Damaszek stracił wtedy na ważności. Po Grekach przyszli Rzymianie w osobie Pompejusza Wielkiego. Zdobył on Damaszek, który stał się jednym z miast Dekapolu wspominanego w Ewangeliach. Np. w Marka 7:31 czytamy o Jezusie: “wyszedł z okolic Tyru, przyszedł przez Sydon nad Morze Galilejskie środkiem ziemi Dziesięciogrodzia”. Dekapol to z greckiego 10 polis czyli 10 miast, co oddano jako “Dziesięciogrodzie”. Niektórzy historycy twierdzą, że władza Heroda Wielkiego rozciągała się aż po Damaszek.Do Damaszku przybył Saul, który później zmienił imię i stał się znany jako apostoł Paweł. W Dziejach 9:11 czytamy polecenie Jezusa do jednego z chrześcijan: “Wstań i idź na ulicę Prostą, i zapytaj w domu Judy o Saula z Tarsu”. Ta ulica istnieje do dzisiaj. Po łacinie nazywała się Via Recta. Ostatecznie Paweł musiał stamtąd uciekać. W 2 Koryntian 11:32 czytamy: “Namiestnik króla Aretasa w Damaszku otoczył strażą miasto Damasceńczyków, aby mnie pojmać”. Jak mówią Dzieje Apostolskie 9:25 zostal spuszczony w koszu z murów Damaszku. Okno w murze z czasów rzymskich jest pokazywane dziś turystom jako to przez które spuszczano Saula w koszu.Król Aretas wspomniany przez Pawła to dobrze znany historykom Aretas IV, władca Nabatei ze stolicą w Petrze. Zachowały się jego monety, inskrypcje oraz opis wojny z Herodem u Józefa Flawiusza. Wzmianka Pawła sugeruje, że pod koniec życia Aretas miał wpływy także w Damaszku. Sam król Nabatejczyków miał swoją stolicę w Petrze, ale według 2 Koryntian w Damaszku był jego namiestnik. To pozwala nam datować wydarzenia z życia apostoła Pawła. Ponieważ Aretas umarł około 40 roku n.e. ucieczka Pawła z Damaszku musiała nastąpić wcześniej, być może w 39 roku.Czy rzeki damasceńskie Abana i Parpar nie są lepsze od wszystkich wód izraelskich? Czy nie mogłem w nich się obmyć i oczyścić? Potem odwrócił się i odszedł pałając gniewem.https://biblia-online.pl/Biblia/Warszawska/2-Ksiega-Krolewska/5/12Synami Sema są: Elam, Assur, Arpachszad, Lud i Aram.https://biblia-online.pl/Biblia/Warszawska/1-Ksiega-Mojzeszowa/10/22Wtedy Abram odpowiedział: Panie Boże, cóż mi możesz dać, gdy ja schodzę bezdzietny, a dziedzicem domu mego będzie Eliezer z Damaszku.https://biblia-online.pl/Biblia/Warszawska/1-Ksiega-Mojzeszowa/15/2Potem podzieliwszy swój oddział, napadł na nich w nocy ze sługami swymi, pobił ich i ścigał aż do Choby, na północ od Damaszku https://biblia-online.pl/Biblia/Warszawska/1-Ksiega-Mojzeszowa/14/15
